Tính giá bán từ giá vốn: markup hay biên lợi nhuận?

"Nhập 6 USD, bán 9 USD, lãi 50%." Câu này nghe rất quen ở chợ và ở shop — và nó là lý do nhiều chủ shop tưởng mình lãi nhiều hơn thực tế. 3 USD lãi trên giá bán 9 USD chỉ là 33%, chưa kể tiền xe chở hàng, hàng lỗi phải bỏ, hay đợt giảm giá cuối tháng. Đến khi trả tiền thuê và lương xong, phần còn lại mỏng hơn nhiều so với con số "50%" trong đầu.

Bài này giúp bạn tính giá bán từ giá vốn một cách có hệ thống: hiểu đúng hai cách tính lãi, cộng đủ chi phí vào giá vốn, chọn mức lãi đủ nuôi shop, làm tròn giá USD/Riel, và biết khi nào phải chỉnh giá.

Markup và biên lợi nhuận: hai con số khác nhau

Hai cách nói "lãi bao nhiêu phần trăm" thường bị lẫn với nhau:

• Markup (tỷ lệ cộng thêm) = tiền lãi ÷ giá vốn. Nhập 6 USD, bán 9 USD → lãi 3 USD → markup 3 ÷ 6 = 50%.
• Biên lợi nhuận (biên lãi gộp) = tiền lãi ÷ giá bán. Cùng món đó: 3 ÷ 9 = 33,3%.

Cùng 3 USD tiền lãi, nhưng hai con số khác hẳn nhau. Báo cáo bán hàng, kể cả bài 5 con số chủ shop nên xem mỗi ngày, đều tính biên lợi nhuận — vì nó cho biết mỗi 1 USD doanh thu còn lại bao nhiêu sau khi trừ giá vốn. Vì vậy nên đặt mục tiêu theo biên lợi nhuận, rồi tính ngược ra giá bán:

Giá bán = Giá vốn ÷ (1 − Biên lợi nhuận mong muốn)

Muốn biên 40% với giá vốn 6 USD: 6 ÷ 0,6 = 10 USD. Kiểm tra lại: lãi 4 USD ÷ giá bán 10 USD = 40%.

Bảng đổi nhanh với món có giá vốn 6 USD:

Muốn biên 50% thì phải bán gấp đôi giá vốn — không phải cộng thêm 50%.

Cái bẫy khi giảm giá

Hiểu nhầm này nguy hiểm nhất lúc giảm giá. Món nhập 6 USD, bán 9 USD ("lãi 50%"), chạy khuyến mãi giảm 30% — nhiều người nghĩ vẫn còn lãi 20%. Thực tế: 9 × 0,7 = 6,30 USD, chỉ lãi 0,30 USD mỗi món, biên còn khoảng 4,8%. Bán 100 món trong đợt khuyến mãi được 30 USD tiền lãi — chưa đủ trả tiền điện tháng đó.

Trước khi giảm giá, hãy tính số tiền lãi còn lại trên mỗi món, không phải trừ phần trăm cho nhau.

Giá vốn thật là bao nhiêu?

Giá vốn không chỉ là số tiền ghi trên hoá đơn của nhà cung cấp. Ví dụ một shop quần áo ở Phnom Penh nhập 120 áo thun từ Bangkok, giá 5 USD/áo:

• Tiền hàng: 120 × 5 = 600 USD
• Tiền xe và phí vận chuyển về tới shop: 60 USD
• 10 áo lỗi đường may, không bán được

Giá vốn thật mỗi áo bán được = (600 + 60) ÷ 110 = 6,00 USD, không phải 5 USD.

Nếu tính giá từ 5 USD với "markup 50%", shop bán 7,50 USD và tưởng lãi 2,50 USD/áo. Thực tế lãi 1,50 USD, biên chỉ 20%. Tính từ giá vốn thật 6 USD với biên 40% thì giá bán là 10 USD.

Những khoản hay bị quên khi tính giá vốn:

• Phí vận chuyển, bốc xếp, thuế nhập khẩu (nếu tự nhập).
• Hàng lỗi, hàng hết hạn, hàng hư hỏng trong lúc trưng bày.
• Túi, hộp, giấy gói cho từng món.
• Phí giao hàng nếu shop "freeship" cho khách đặt online.

Không cần tính chính xác từng xu — chỉ cần chia đều các khoản này vào lô hàng như ví dụ trên, là giá vốn đã sát thực tế hơn nhiều.

Chọn mức lãi đủ nuôi shop

Biên lợi nhuận bao nhiêu là "đủ" tuỳ vào chi phí cố định và doanh số của từng shop. Một cách tính đơn giản:

1. Cộng chi phí cố định mỗi tháng: tiền thuê 600 USD + lương 900 USD = 1.500 USD, khoảng 50 USD/ngày.
2. Ước doanh thu trung bình mỗi ngày: 200 USD.
3. Biên tối thiểu để hoà vốn: 50 ÷ 200 = 25%. Thấp hơn mức này là shop đang bán lỗ dù vẫn đông khách.
4. Muốn chủ shop còn 30 USD/ngày sau khi trả hết chi phí: cần lãi gộp 80 USD trên 200 USD doanh thu → biên 40%.

Không phải món nào cũng cần cùng một mức. Hàng thiết yếu bán nhanh (nước, mì gói) thường biên thấp vì khách so giá; hàng ít đối thủ, phụ kiện, hàng thời trang theo mẫu có thể biên cao hơn. Điều quan trọng là trung bình cả shop đạt mức đã tính.

Cuối cùng, so với giá thị trường. Nếu áo tương tự ngoài chợ bán 8 USD mà giá vốn của bạn là 6 USD, biên chỉ 25% — lúc đó cần thương lượng lại với nhà cung cấp, nhập lô lớn hơn để giảm phí vận chuyển mỗi áo, hoặc chọn mẫu khác thay vì cố bán.

Làm tròn giá theo USD và Riel

Giá tính ra hiếm khi là số đẹp. Nguyên tắc: làm tròn lên, hoặc làm tròn xuống nhưng vẫn ở trên mức biên tối thiểu.

Hàng giá cao, bán bằng USD: giá vốn 6 USD, biên 30% ra 8,57 USD.

• Bán 8,50 USD → biên 29,4%, gần mục tiêu.
• Bán 9,00 USD → biên 33,3%, dễ thối tiền hơn.

Hàng giá thấp, bán bằng Riel: giá vốn 0,30 USD, tức 1.200 Riel (tỷ giá 4.000). Biên 30% ra 0,43 USD, khoảng 1.714 Riel — không ai niêm yết giá như vậy.

• Bán 1.500 Riel → biên 20%: lãi 300 Riel mỗi món, thấp hơn mục tiêu.
• Bán 2.000 Riel → biên 40%: nếu khách chấp nhận, đây là lựa chọn tốt hơn.

Với những món lẻ vài nghìn Riel, một bước làm tròn 500 Riel có thể đổi biên tới 20 điểm phần trăm — nên xem kỹ. Nếu shop niêm yết USD nhưng khách trả Riel, giá thật còn phụ thuộc tỷ giá bạn dùng (4.000 hay 4.100); cách đặt tỷ giá và làm tròn tiền thối xem trong bài Bán hàng bằng USD và Riel mà không bị lệch sổ cuối ngày.

Khi nhà cung cấp tăng giá

Giá nhập thay đổi là chuyện thường, nhưng giá bán thường "quên" thay đổi theo. Ví dụ áo thun ở trên:

• Kho còn 40 áo giá vốn 6,00 USD, lô mới về 60 áo giá 6,50 USD.
• Giá vốn bình quân: (40 × 6,00 + 60 × 6,50) ÷ 100 = (240 + 390) ÷ 100 = 6,30 USD.
• Vẫn bán 10 USD: biên giảm từ 40% xuống 37%. Khi bán hết lô cũ, giá vốn là 6,50 USD → biên 35%.

Không cần đổi giá mỗi lần nhập, nhưng nên đặt một mức sàn (ví dụ 35%). Khi biên của món nào xuống dưới mức sàn: tăng giá (giữ biên 40% với giá vốn 6,50 USD → 6,50 ÷ 0,6 = 10,83 USD, làm tròn 10,90 hoặc 11 USD), tìm nhà cung cấp khác, hoặc chấp nhận biên thấp có chủ đích cho món kéo khách. Thời điểm tăng giá dễ nhất là khi lô hàng mới lên kệ, không phải vài tháng sau khi đã lỗ.

Tóm tắt

Theo dõi giá vốn và biên lợi nhuận trong LeangPos

Làm bằng sổ tay thì khó nhất là bước 6: nhớ giá vốn của từng món sau nhiều lần nhập. Trong LeangPos, mỗi phân loại sản phẩm (size, màu…) có Giá vốn và Giá bán riêng — xem Quản lý sản phẩm. Khi nhận hàng từ đơn nhập hàng với đơn giá mới, giá vốn được tính lại theo bình quân giữa hàng cũ còn trong kho và hàng mới về, giống ví dụ 6,30 USD ở trên. Trang Báo cáo doanh thu hiện giá vốn, lãi gộp và biên lợi nhuận theo từng ngày, nên bạn thấy ngay khi biên bắt đầu giảm.

Muốn biết chính xác mỗi món đang lãi bao nhiêu, bạn có thể dùng thử LeangPos miễn phí.